نام كتاب : آشنایى با ادیان بزرگ
سخن ناشران
یكى از فواید مهم همكارى مراكز علمى و پژوهشى در تهیه متون درسى ، آن است كه با استفاده از امكانات محدود مى توان در مسیر افزایش سطح كیفى و كمى متون و منابع درسى ، و جلوگیرى از دوباره كارى گام برداشت . سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانى دانشگاهها (سمت )، وظیفه تدوین كتابهاى مبنایى و درسى و در زمینه علوم انسانى را بر عهده دارد. موسسه فرهنگى طه نیز یكى از وظایفش تهیه متون آموزشى حوزه و دانشگاه در عرصه علوم اسلامى است . همچنین یكى از وظایف مركز جهانى علوم اسلامى ، كه تعلیم طلاب خارجى را بر عهده دارد، تدوین كتاب درسى است . این سه مركز امیدوارند كتاب حاضر نمونه اى نیك براى همكارى مشترك و پرهیز از دوباره كاریها و فعالیتهاى هم عرض ‍ باشد.
كتاب آشنایى با ادیان بزرگ ، به منظور معرفى ادیان بزرگ و زنده جهان در قالب دو واحد درسى ، براى دانشجویان الهیات و همچنین جهت استفاده طلاب علوم دینى ، تدوین یافته است . دانش پژوهان در این كتاب ، علاوه بر شناخت اهم عقاید، شعائر، اخلاقیات و دیگر موضوعات مطرح در ادیان بزرگ جهان ، با تاریخچه مختصر آنها و تاءثیر آنها بر فرهنگ بشرى آشنا مى شوند.
نویسنده محترم كتاب ، كوشیده است تا در بررسى هر یك از ادیان ، به تناسب اهمیت آنها، نكات مهم و برجسته آن را گوشزد كند و از ذكر موارد غیر مهم و غیر ضرورى بپرهیزد.
اشتراك ما مسلمانان در پیشینه و زمینه هاى فرهنگى با دو دین یهود و مسیحیت ، موجب شده است تا شناخت دقیقتر آن دو دین براى ما اهمیت بیشترى پیدا كند. از طرفى سیطره فرهنگ غرب مسیحى ، و ضرورت مواجهه صحیح و از سر آگاهى با آن ، اقتضاى شناخت بیشترى از مسیحیت را دارد. افزایش ارتباطات و بیشتر شدن ضرورت گفتگوى ادیان ، بویژه ادیان ابراهیمى ، بر اهمیت آشنایى با یهودیت و مسیحیت مى افزاید. به همین دلیل حجم بیشترى از كتاب به این دو دین ، بویژه به مسیحیت ، اختصاص یافته است .
از آنجا كه این كتاب براى كسانى نوشته مى شود كه با اسلام ، آشنا هستند و بحث كردن در این سطح پیرامون اسلام براى آنان ضرورتى ندارد، در این كتاب از دین مبین اسلام بحثى به میان نیامده ، مگر در پاره اى عقاید مسیحیان و یهودیان كه اشاره اى به نگرش اسلام نیز شده است .
امید است این كتاب علاوه بر طلاب علوم دینى و دانشجویان ، مورد استفاده عموم دوستداران دانش و فرهنگ قرار گیرد. از استادان گرانقدرى كه كتاب را شایسته تدریس مى بینند، خواهشمندیم با تذكرات سودمند خود، ما را در افزایش غناى آن براى چاپهاى بعد یارى دهند.
.
مطالب این كتاب كلى است و اشاره به منابع آن در پاورقى ضرورت ندارد؛ از این رو، به كتابنامه هاى آخر هر بخشى اكتفا شده است . كتابنامه ها نیز اندكى از منابع فراوان این رشته را معرفى مى كنند و آوردن همه یا عمده آنها در این اثر ممكن نیست .
1 - كلیات
1- تعریف دین ، مذهب ، ملت و شریعت
با پیشرفت دانش ، معلوم شده است كه درباره هیچ یك از پدیده هاى جهان نمى توان تعریف كاملى ارائه داد. تعریف باید جامع و مانع باشد؛ یعنى همه موارد خودى را دربرگیرد و همه موارد بیگانه را بیرون كند. در گذشته تصور مى شد ارائه تعریف جامع و مانع امكان دارد، اما اكنون روشن شده است كه هیچ تعریفى جامع و مانع نیست و تعریفها برخى از جوانب موضوعات را نشان مى دهند.
بعضى موضوعات آسانتر و بعضى دشوارتر تعریف مى شوند. یكى از موضوعاتى كه به سختى تعریف مى شوند، دین است . علت این امر تنوع بسیار زیاد ادیان در جوامع بشرى است . دانشمندان براى پیدا كردن یك یا چند وجه اشتراك در تعریف ادیان كوشیده اند، ولى كارشان به جایى نرسیده است . این امر موجب شده است كه تعریفهاى بى شمارى براى دین ارائه شود كه هیچ كدام از آنها جامع و مانع نیست . برخى گفته اند دین به معناى اعتقاد به یك امر قدسى است و برخى آن را ایمان به موجودات روحانى دانسته اند. گروهى دیگر گفته اند دین عبارت است از ایمان به یك یا چند نیروى فوق بشرى كه شایسته اطاعت و عبادت هستند.
مذهب در گذشته به مكتبهاى فكرى درون یك دین (مانند مذاهب چهارگانه یا پنجگانه فقه اسلامى ) اطلاق مى شد. در مغرب زمین ، واژه ((Religion)) به معناى مكتبهاى درون یك دین و به معناى خود دین به كار مى رود و حدود نیم قرن است كه متجددان كشور ما تحت تاءثیر این موضوع ، كلمه ((مذهب )) را به هر معنا استعمال مى كنند.
در این نوشته واژه ((دین )) و ((ادیان )) در مورد همه آیینها، اعم از صحیح ، منسوخ ، محرف و جعلى به كار مى رود، همان طور كه خداى متعال به كافران فرموده است : لكم دینكم ولى دین (كافرون : 6).
ملت در لغت به معناى روش و آیین است و اصطلاحا به مجموعه ادیان توحیدى اطلاق مى شود. در علم كلام اسلامى به پیروان ادیان توحیدى ملیین مى گویند و هر گاهم یكى از اهل كتاب مسلمان شود؛ سپس از اسلام برگردد، مرتد ملى نامیده مى شود. همچنین علماى اسلام واژه ((ملت )) را اختصاصا براى اسلام به كار مى برند. حدود یك قرن است كه كلمه ((ملت )) در زبان فارسى به معناى توده مردم استعمال مى شود و این كاربرد احتمالا از كشور تركیه به ایران سرایت كرده است .
شریعت معمولا به معناى احكام و قوانین آسمانى است و گاهى به معناى دین به كار مى رود.
2- دین از نظر جامعه شناسان
اگر دین را با چیزى مانند پزشكى مقایسه كنیم ، حكم خواهیم كرد كه دین یك امر اجتماعى است و پزشكى یك موضوع فردى . البته به سبب ارتباط محكم و متقابل فرد و اجتماع ، مى توان هر موضوع فردى را اجتماعى و هر موضوع اجتماعى را فردى نیز نامید. جامعه شناسان دین را یك نهاد اجتماعى مى دانند و به همین دلیل ، درباره آن بحث مى كنند، ولى پزشكى یك نهاد نیست و جامعه شناسان با آن كارى ندارند.
رویكرد جامعه شناسان به مبحث دین رویكردى علمى است . علوم در گذشته به ماوراءالطبیعه وابسته بودند و همین وابستگى موجب پدید آمدن رشته هایى مانند علوم غریبه و مانع پدید آمدن رشته هایى چون جامعه شناسى مى شد. علوم غریبه (مثلا كیمیاگرى ) قابل تبیین نبود و صرفا شیوه هایى را پیشنهاد مى كرد و مدعى مى شد كه به نتیجه معینى مى انجامد. در فضاى فكرى قدیم كه رازورى حاكم بود، علم جامعه شناسى كه به توضیح پدیده ها مى پردازد، جایى نداشت . از اواخر قرون وسطى ، زمزمه جدایى علم از ماوراءالطبیعه پیدا شد و به تدریج این شیوه پا گرفت و از مغرب زمین به سراسر جهان سرایت كرد.
از این رو، دور از انتظار نیست كه جامعه شناسان هنگام سخن گفتن درباره دین ، كارى به جنبه آسمانى آن نداشته باشند و آن را ساخته ذهن بشر و تكامل یافته جادو بدانند كه براى تاءمین نیازهاى معیشتى ساخته شده است ؛ زیرا دیدگاه علمى هر چیز را از آسمان فرو مى كشد و آن را تشریح و تبیین مى كند.
به نظر جامعه شناسان ، دین ، دست كم در مراحل نخستین خود، سخت به جادوى ابتدایى مى ماند؛ به این معنا كه جادوگر و دیندار، هر دو مى كوشند تا با تدبیرى هستى را بر سر مهر آورند و آسایش خود را تاءمین كنند. پس هر دو ندا در مى دهند و از نیروهاى مطلوب خود یارى مى جویند؛ با این تفاوت كه اولى نیروهاى یارى رسان و راحت بخش را در طبیعت مى داند، ولى دومى آنها را در ماوراى طبیعت مى جوید. تفاوت دیگر اینكه اولى براى دست یافتن به نیروهاى دور دست غیر طبیعى ، راهى جز تضرع نمى یابد. جادوگر بر نیروهاى طبیعى عمل مى كند و آنها را به همراهى مى خواند، اما دیندار از نیروهاى غیرطبیعى مى خواهد كه او را در مقابل نیروهاى طبیعى دریابند. جادوگر شى ء مورد عمل خود، آمرانه مى گوید:((یار من باش !))، دیندار صرفا استرحام مى كند.

 

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 29 آذر 1390    | توسط: مجید اسدی    |    | نظرات()